رقیب و عتید (قسمت نهم)
و ان عليکم لحافظين : بدون شک نگاهباناني بر شما گمارده شده است.
کراماً کاتبين : نگاهباناني که در نزد پروردگار مقرب و محترمند و پيوسته اعمال شما را مي نويسند.
يعلمون ما تفعلون : و از آنچه شما انجام مي دهيد آگاهند، و همه را به خوبي مي دانند.[1]
منظور از “حافظين” در اينجا فرشتگاني هستند که مأمور حفظ و نگهداري اعمال انسانها اعم از نيک و بد هستند که در آيه 17 سوره “ق” از آنها تعبير به ” رقيب و عتيد” شده است: ما يلفظ من قول الاديه رقيب عتيد:”انسان هيچ سخني را تلفظ نمي کند مگر اينکه نزد آن فرشته اي است مراقب و آماده براي انجام مأموريت ، و در همان سوره “ق” در آيه قبل مي فرمايد: اذيلقي المتلقيان عن اليمين و عن الشمال قعيد:” به خاطر ياوريد هنگامي را که که دو فرشته راست و چپ که ملازم شما هستند اعمال شما را تلقي و ثبت مي کنند.
در آيه 18 سوره ق آمده است” مَا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ “”هيچ سخني را انسان تلفظ نمي کند مگر اينکه نزد آن فرشته اي مراقب و آماده براي انجام ماموريت است” اين آيه بر روي سخنان و الفاظ آدمي تکيه دارد، تا آنجا که گاهي يک جمله مسير اجتماعي را به سوي خير و شر تغيير مي دهد. و هم به خاطر اينکه بسياري از مردم سخنان خود را جزء اعمال خويش نمي دانند، و خود را در سخن گفتن آزاد مي دانند، در حالي که موثرترين و خطرناک ترين اعمال آدمي همان سخنان اوست.
“رقيب” به معني مراقب و “عتيد” به معني کسي است که مهياي انجام کار است ، لذا به اسبي که مهياي دويدن است ” فرس عتيد” مي گويند، و به کسي که چيزي را ذخيره و نگهداري مي کند نيز ” عتيد” گفته مي شود.
غالب مفسران معتقدند که رقيب و عتيد همان دو فرشته اي است که در آيه 17 سوره ق به عنوان ” متلقيان” از آنها ياد شده است، فرشته سمت راست نامش “رقيب” و فرشته سمت چپ نامش “عتيد ” است. در اينکه اين دو فرشته چه سخناني را مي نويسند؟ در ميان مفسران گفتگو است، جمعي معتقدند همه را مي نويسند، حتي ناله اي را که دردمند در موقع درد سر مي دهد! در حالي که بعضي ديگر معتقدند تنها الفاظ خير و شر و واجب و مستحب يا حرام و مکروه را مي نويسند و کاري به مباحات ندارند.
اما عموميت تعبير آيه نشان مي دهد که تمامي الفاظ و گفتار آدمي ثبت مي شود.
جالب اينکه در حديثي از امام صادق عليه السلام آمده است که :”ان المومنين اذا قعدا يتحدثان قالت الحفظه بعضها لبعض اعتزلوا بنا، فلعل لها سراً و قدستر الله عليهما!”” هنگامي که دو مومن کنار هم مي نشينند و بحث هاي خصوصي مي کنند ، حافظان اعمال به يکديگر مي گويند : ما کنار رويم، شايد آنها سري داردند که خداوند آنرا مستور داشته” راوي ميگويد:” مگر خداوند عزوجل نمي فرمايد ما يلفظ من قول الالديه رقيب و عتيد””هيچ سخن انسان نمي گويد مگر اينکه فرشته مراقب و آماده ثبت اعمال نزد آن حاضر است”؟ امام فرمود:” ان کانت الحفظه لا تسمع فان عالم السريسمع و يري””اگر حافظان سخنان آنها را نشنوند خداوندي که از اسرار با خبر است مي شنود و مي بيند”[2]
[2] اصول کافي مطابق نقل نور الثقلين جلد 5 صفحه 110ش
مطالعه بیشتر:
فرشتگان و جنگ بدر (قسمت چهارم)
بارگذاری فایل BGL دیکشنری Babylon برای آشنایی با فرشتگان (قسمت هشتم)