ایجاد هرج‌ومرج و خسارت، به‌معنای آزادی بیان نیست!

زمان مطالعه: ۳ دقیقه

یک حقوقدان فضای مجازی معتقد است آزادی این نیست که فردی با گفتارش هرج و مرج را ترویج ‌دهد یا خسارتی وارد ‌کند و شبکه‌های اجتماعی مطابق چارچوبی که دارند، اگر محتوایی شبکه یا امنیت ملی کشور تابعشان را به مخاطره بیندازد، این حق را دارند که آن حساب را حذف یا تعلیق کنند.

به گزارش ایسنا، توییتر بعد از حمله هواداران دوتالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا به کنگره در ششم ژانویه، فعالیت او را در توییتر منع کرد. این شرکت یک الگوی رفتاری را مورد سرزنش قرار داد که به‌طور مکرر قوانین آنها را نقض کرده بود. فیس‌بوک و اسنپ‌چت هم رویه مشابهی را در پیش گرفته و حساب‌های ترامپ را مسدود کردند. یوتیوب هم دست‌کم برای یک هفته حساب کاربری ترامپ را به حالت تعلیق درآورد.

در این راستا محمدجعفر نعناکار در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه در حوزه آزادی بیان یا آزادی تفکر یک اصل وجود دارد و آن این است که شما تا زمانی آزادی دارید که به محدوده آزادی دیگران خدشه وارد نکنید، گفت: اینکه هر کس در جامعه هر کاری که می‌خواهد انجام دهد و یا هر ایده‌ای را مطرح کند، به معنای آزادی بیان نیست. زمانی که تشخیص داده شود فردی با گفتارش تنفرآفرینی می‌کند، یا هرج و مرج را ترویج می‌دهد یا خسارتی وارد می‌کند،‌ آن دیگر آزادی نیست و باید جلویش گرفته شود.

وی ادامه داد: نکته دوم اینکه توییتر و فیس‌بوک و شبکه‌های اجتماعی دیگر، ممکن است فراملیتی باشند، اما توسط بخش خصوصی اداره می‌شوند. بخش خصوصی بر اساس قراردادی که با افراد منعقد می‌کند تا در حیطه پلتفرم فعالیت و محتوایشان را تولید و منتشر کنند، یک سری قواعد و چارچوب دارد. اگر شرکت ببیند که یک بیان در درجه اول به آن شبکه آسیب می‌رساند و کنترلش‌ را با اختلال مواجه کرده و در درجه دوم این عملکرد ممکن است امنیت ملی جایی که در آن فعالیت تجاری انجام می‌دهد به خاطره می‌اندازد، این حق را دارد که آن حساب را بر اساس جواز پیمانش، حذف یا تعلیق کند. کما اینکه اگر این کار را هم انجام ندهد،‌ احتمالا مقام قضایی ورود ‌کند.

این حقوقدان فضای مجازی با بیان اینکه شما در هر پلتفرمی فعالیت می‌کنید، مخصوصا پلتفرم‌های خارجی، تابع دو نوع مقررات هستید، افزود: یک مقررات آن سرزمین که شرکت در آن واقع شده و دوم مقرراتی که پذیرفتید مطابق آن فعالیت کنید. بنابراین اینجا دیگر مهم نیست که شما سلبریتی هستید یا مقام رئیس‌ جمهوری آن کشور یا یک فرد عادی، بلکه باید تابع این دو نوع قانون باشید و در غیر این صورت با شما مطابق قوانین برخورد می‌شود.

نعناکار خاطرنشان کرد: اتفاقات اخیر نشان داد که قدرت پلتفرم خیلی زیاد است، به‌طوری که ملاحظه‌ای ندارد و اگر شما رئیس جمهور هم باشید، به‌راحتی می‌تواند شما را تعلیق و حذف کند. همچنین این اتفاق احتمالا موجی در جهان ایجاد خواهد کرد برای استقبال از پلتفرم‌های داخلی. کشورهایی که به دنبال استقلال خودشان هستند باید به سمت و سویی بروند که یک سکوی انتشار محتوای مخصوص خود را داشته باشند، تا هر زمان که این شبکه‌های اجتماعی تصمیم گرفتند حساب‌های کاربران را تعلیق یا حذف کنند، ارتباطشان حداقل با ملت خودشان حذف نشود و بتوانند پیام‌هایشان را رد و بدل کنند.

وی پلتفرم‌های بومی ما از جمله پیام‌رسان‌ها اگرچه عمدتا خصوصی هستند، اما یکی از مشکلاتی که عموما برای توسعه آنها وجود دارد این است که حمایت دولتی، پلتفرم را زیر سلطه خود قرار می‌دهد. دولت اگر می‌خواهد از بخش خصوصی حمایت کند، به جای اعطای وام، پهنای باند و مرکز ذخیره داده که اطلاعات پلتفرم را به‌نوعی در اختیار دولت قرار ‌می‌گذارد، باید به اینها تسهیلات بدهد، از جمله معافیت‌های مالیاتی و بیمه‌ای برای اینکه چارچوب بخش خصوصی متزلزل نشود. در آن صورت برای استفاده از این پلتفرم‌ها، ‌اعتماد بیشتری هم بین مردم ایجاد می‌شود.

پیام‌رسان بومی چطور می‌تواند جای واتس‌اپ را بگیرد؟

زمان مطالعه: ۴ دقیقه

در شرایطی که واتس‌اپ اعلام کرده کاربران باید با اشتراک‌گذاری اطلاعاتشان با فیس‌بوک موافقت کنند و در اعتراض به این موضوع، موج کوچ جهانی به سایر پیام‌رسان‌ها آغاز شده، یک حقوقدان فضای مجازی می‌گوید مهاجرت کاربران ایرانی از واتس‌اپ به این وابسته است که پیام‌رسان‌های داخلی خدماتشان را با چه کیفیتی ارائه دهند و چطور مسائل را تنظیم کنند که حریم خصوصی افراد نقض نشود.

به گزارش ایسنا، واتس‌اپ به تازگی اعلام کرده کاربران برای ادامه دریافت خدمات باید بپذیرند اطلاعاتشان با فیس‌بوک که شرکت مالک این پیام‌رسان است، به اشتراک گذاشته شود. این موضوع، انتقاد کاربران و کارشناسان حریم خصوصی را به‌دنبال داشته است. در این راستا محمدجعفر نعناکار -حقوقدان فضای مجازی- در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به خریداری واتس‌اپ و اینستاگرام توسط فیس‌بوک بیان کرد: در راستای ادغام این اپلیکیشن‌ها، فیس‌بوک اطلاعات را ادغام و پلتفرم جامع‌تری را ایجاد خواهد کرد و این مساله به‌خودی خود منجر می‌شود که حریم خصوصی برای بخشی از کسانی که از این پلتفرم‌ها استفاده می‌کنند، به خطر بیفتد.

وی با بیان اینکه در کل دنیا اصلی درباره حریم خصوصی و استفاده از پلتفرم‌هایی که داده جابه‌جا می‌کنند وجود دارد، گفت: در دنیا، افراد مکاتبات اداری، اسناد مالی و حقوقی و اطلاعات خصوصی خود را معمولا از طریق بستر ایمیل جابه‌جا می‌کنند. شرکت‌ها از دامین و هاست شخصی خود عموم مردم هم از سرویس‌هایی که به‌صورت رایگان یا پولی در اختیارشان قرار می‌گیرد، استفاده می‌کنند. در هر دو صورت چه در لایسنس اگریمنت‌ (جواز پیمان) پلتفرم‌های عمومی و چه هاست‌های داخلی و میزبانی داخلی شرکت‌ها، تعریف حریم خصوصی مشخص است.

این حقوقدان فضای مجازی با بیان اینکه فرهنگ سایبری در ایران دستخوش تغییر شده و تمام افراد از پیام‌رسان‌ها به‌عنوان اتوماسیون استفاده می‌کنند، افزود: مخصوصا پس از فیلتر شدن تلگرام، اقبالی از واتس‌اپ شد و در حال حاضر افراد برای ارسال اطلاعات شخصی و حتی در ادارات برای ارسال اسناد، به جای ایمیل، از پلتفرم‌های ارسال پیام استفاده می‌کنند. البته سال گذشته شورای عالی فضای مجازی مصوبه‌ای ابلاغ و استفاده نهادهای دولتی و شرکت‌ها و موسساتی که به‌نوعی به حاکمیت و دولت متصل هستند، از پیام‌رسان‌های خارجی را برای مبادلات خودشان در راستای جلوگیری از نقض حریم خصوصی ممنوع کرد.

پلتفرم‌های خارجی پاسخگوی مشکلات در ایران نیستند

نعناکار ادامه داد: متاسفانه در ایران قانون خاص و مدون قابل ارجاعی که حریم خصوصی را تعریف کند، وجود ندارد. هرچند به‌صورت پراکنده چه در منشور حقوق شهروندی و چه در قوانین دیگر به موضوع حریم شخصی پرداخته شده، اما به‌صورت جامع تعریف چندان درستی از این مجموعه نداریم. نکته دیگر اینکه پلتفرم‌های خارجی متاسفانه به این علت که با نظام حاکمیتی ما همراه نیستند، پاسخگوی ما هم نیستند. بنابراین در شرایطی که اتفاقی در خصوص نقض حریم خصوصی در این پلتفرم‌ها برای شما بیفتد، یا خسارتی وارد و احیانا غرامتی درخواست شود، ممکن است نتوانید مساله را از صاحب پلتفرم پیگیری کنید.

وی در پاسخ به اینکه در شرایطی که واتس‌اپ اعلام کرده اطلاعاتش را با فیس‌بوک به اشتراک می‌گذارد، واکنش کاربران ایرانی چیست، توضیح داد: اینکه آیا ایرانی‌ها با این موج جهانی که ایجاد شده، به پیام‌رسان دیگری مهاجرت می‌کنند یا خیر، خیلی به این وابسته است که پیام‌رسان‌های داخلی ما، یعنی آن پنج پیام‌رسان مطرح، با چه کیفیتی خدمات ارائه می‌دهند، دیگر اینکه چه ارزش افزوده‌ای برای کاربر ایرانی ایجاد می‌کنند و نکته سوم اینکه چطور مسائل را تنظیم می‌کنند که حریم خصوصی افراد نقض نشود.

این حقوقدان فضای مجازی با بیان اینکه پنج پیام‌رسانی که در ایران کار می‌کنند، از جای خاصی پروانه به‌خصوصی ندارند و فعالیتشان تحت یک بنگاه تجاری است، افزود: لایسنس اگریمنت یا جواز پیمانی که پیام‌رسان‌های داخلی تدوین کرده‌اند که حریم خصوصی افراد را نقض نکنند، تحت نظارت سازمانی نیست و این ضعف بزرگ پیام‌رسان‌های داخلی است. اگر این مشکل حل شده و ارزش افزوده‌ای هم برای کاربران ایجاد شود، مانند استفاده از فناوری‌های حوزه فین‌تک، کیف پول الکترونیکی، پرداخت‌های خرد و اخذ خدمات دولتی، احتمالا ایرانیان هم مانند بسیاری از کشورهای دیگر از پیام‌رسان‌های بومی استقبال خواهند کرد.

نعناکار ادامه داد: تا زمانی که این اتفاق نیفتد، این شائبه و نگرانی وجود دارد که سیستم فیلترینگ کشور نقض شود، یعنی مردم بیشتر به همان تلگرام رجوع کنند که هرچند فیلتر شده، اما فیلترشکن به‌وفور در دسترس است و نسخه‌های دیگر بی‌فیلتر از تلگرام هم وجود دارد، دیگر اینکه سراغ پیام‌رسان دیگری مانند سیگنال بروند که توسط ایلان ماسک توصیه شده که اینجا باز هم پهنای باند کشور در اختیار مجموعه‌ای قرار می‌گیرد که تحت سیطره حاکمیت نیست.

پیام‌رسان بومی چه زمانی مورد اقبال قرار می‌گیرد؟

وی با اشاره به تجربه بین‌المللی برای همه‌گیر شدن پیام‌رسان‌ها، اظهار کرد: یکی از دلایلی که واتس‌اپ، تلگرام یا سیگنال مورد اقبال جهانی هستند، به این دلیل است که روابط جهانی برقرار می‌کنند و کاربر می‌تواند از طریق آن‌ها با کاربران کشورهای دیگر ارتباط برقرار کند. با وجود این، هر کشوری معمولا یک پیام‌رسان داخلی هم دارد که خدمات دیگری را ارائه می‌دهد و مردم از آن هم استفاده می‌کنند. در ایران هم طبیعتا باید اینطور باشد. شما واتس‌اپ را دارید و با خارجی‌ها ارتباطات برقرار می‌کنید و یک پیام‌رسان داخلی هم دارید.

این حقوقدان فضای مجازی در ادامه با بیان اینکه اگر پیام‌رسان داخلی بخواهد فراگیر شود،‌ باید این دو اتفاق بیفتد، توضیح داد: لازم است توسط پیام‌رسان‌ها ارزش افزوده داخلی ایجاد شده و زندگی برای مردم تسهیل شود، از جمله امکاناتی مانند خریدن بلیت، پرداخت مالیات، نوبت‌دهی پزشکی، نسخه الکترونیکی، تبادلات مالی، دریافت اخبار، ‌ارتباط گرفتن با نهادهای حاکمیتی روی پیام‌رسان‌ها تعریف شود. این ارائه خدمات منجر می‌شود که اقبالی صورت گیرد و مردم از این پلتفرم‌ها استفاده کنند.

نعناکار در ادامه با اشاره به لزوم وجود نهاد نظارتی در پیام‌رسان‌ها گفت: مردم باید ممطئن باشند که از آنها صیانت می‌شود و اگر حقوقشان در یک پلتفرم داخلی ضایع شد، مرجعی هست که از حقوقشان دفاع و پیگیری کند و حق و حقوق افراد را بگیرد و از طرفی قوانین دست‌وپاگیر هم برای آنها وضع نکند. این اتفاق در تمام کشورها افتاده و صیانت از حقوق مردم به علاوه ارزش افزوده داخلی، اقبال نسبت به پیام‌رسان‌های داخلی را افزایش می‌دهد که البته این نافی این نیست که کسی از پیام‌رسان بین‌المللی استفاده کند، بلکه هر کدام از پلتفرم‌های داخلی و خارجی جایگاه خود را دارد و باید از ظرف زمان و مکان خودش مورد بررسی قرار گیرد.