چند روز پیش در مجلسی اخوی محترم  برادر شهید و بزرگوار بزاز زاده را ملاقات کردم . ایشان مجدد مرا به یاد گذشته و خوابی که قبل از مجروجیتم دیده بودم انداخت و خواست تا یک بار دیگر این خواب را تعریف کنم . ضمن اینکه از من قول گرفت تا این خاطره را بنویسم.

با اخوی ایشان، شهید بزاز زاده دردی ماه سال 59 آشنا شدم. زمانی که آبادان در محاصره ای سخت بود . به اتفاق تعدادی از بچه های بسیج به آبادان ایستگاه 7 – منطقه فیاضیه  اعزام شدیم. در این منطقه بزرگواران زیادی حضور داشتند که خداوند تبارک و تعالی بعصی از این بزرگواران را برای ما نگه داشته که  می توان در راس آنها  از برادر جانباز سردار علی فضلی نام برد  و بعضی دیگر از این عزیزان مثل سردار کلهر و برادر بهینه و برادر بزاززاده بودند که اینک عند الملیک المقدرند . خاطرات بودن با آنها گرچه بسیار اندک ولی برای همیشه با من خواهد ماند و تا ابد با آن خاطرات خواهم زیست . شهید بزاز زاده یکی از همین شهدا بود.

شهید بزاززاده را اولین بار بود که می دیدم . ایشان وقتی فهمیدند که گروه ما تازه از دزفول رسیده به استقبال ما آمد و با روی باز و گشادگی خلق ، منطقه و وضعیت آرایش نیروها را برای من توصیف و تشریح کرد. ایشان فردی چابک، زیبا منظر ، مومن  و شجاع بود. و همین زیبایی صورت و سیرتش اثری عمیق بر روح و روان من گذاشته بود.

این تآثیرات روحی به وجود نازنین شان به دوره حیات مبارکش محدود نشد و اثرات آن بعد از شهادتش نیز ادامه دارد. به ذهنم اوایل بهمن سال 60 بود. بشدت در گیر تجهیز  منطقه  برای آغاز عملیاتی بزرگ بودیم که بعدها فتح المبین نام گرفت. قصه ما اینطور شروع شد که شبی ایشان را در خواب دیدم. بسیار برازنده، خوش لباس، سرحال و مثل قبل پراز نشاط. از اینکه ایشان را زنده می دیدم متعجب بودم و ازحال روزش پرسیدم و البته با خنده به من جواب می داد. شهید با یک سینی مربع شکل که پر از گزهای گرد بود به من گز تعارف کرد و من هم یکی برداشتم و هنوز طعم آن را بعد از گذشت سالها حس می کنم. بعد با صورتی خندان  در حالی که با چشم او را تعقیب می کردم از من دور شد.

فردا صبح این خواب و رویای و حالت دیشب را برای دوست بسیار خوبم محسن ظریفی تعریف کردم . با گفتن خواب انگار ماتش زده بود همینظور به من چشم دوخته بود .

گفتم: محسن حواست به منه؟

گفت: آره ولی چقدر عجیب !

پرسیدم: کجاش عجیبه؟

 گفت: همه اش.

من که اصلاً متوجه این حالتش نشده بودم

 گفتم: کجایی؟ چی میگی؟ .

گفت: عجیب اینه که من هم دیشب عین همین خواب دیدم. اما نه شهید بزاز زاده را که شهید کریم پور مقامی را خواب دیدم. او هم . بسیار برازنده، خوش لباس، سرحال و مثل قبل پراز نشاط بود  و من هم از اینکه ایشان را زنده می دیدم تعجب کردم و ازحال روزش پرسیم و البته او هم با خنده به من جواب می داد.  اما او در یک سینی گرد که پر از گزهای مربع شکل بود به من گز تعارف کرد و من هم مثل شما یکی برداشتم بعد هم با صورتی خندان از من دور شد.

اینبار من بودم که شکه شده بودم. چند لحظه سکوت بین من و او برقرار بود انگار نمیدانستیم چطور باید این سکوت را بشکنیم. که محس گفت : من میرم پیش جاج آقا (حجت الاسلام مخبر امام جمعه موقت دزفول رحمه الله علیه) و خواب ها را براش تعریف می کنم تا ببینیم تعبیر این دو خواب عجیب و شبیه چیه . تنها چیزی که گفتم این بود که به حاج آقا نگو که منو تو این خواب را دیده ایم والا ممکنه تعبیرش را بهت نگه.

چند روز بعد محسن از شهر برگشت و تعبیر خوابها را پرسیدم. ایشان ابتدا از گفتن تعبیر خواب طفره میرفت  ولی النهایه گفت :بنظرمی رسد بزودی هر دو نفر از یک ناحیه بدن مجروح می شویم، ولی با این تفاوت  تو بزاز زاده را در خواب دیدی و او با تیر شهید شده لکن مجروحیت تو با انفجار مین خواهد بود و من که کریم پورمقامی را که با انفجار مین شهید شده دیده ام  ظاهراً با تیر مجروح  خواهم شد. از اتفاقی که باید بیفتد متعجب نشدم از اینکه تعبیر خوابها اینچنین است متعجب شدم. بسیار جالب است ، برای تعبیر این خواب زیاد منتظر نماندیم. بعد از چند روز اولین قسمت خواب یعنی محروحیت من بر اثر انفجار مین و قطع هر دو پا اتفاق افتاد و البته چندی بعد محسن هم بر اثر اصابت تیر در هر دو پایش مجروح شد  که این مجروحیت منجر به اسارت شش ساله او در زندانهای بعث عراقی گردید.

آزادي و مردم دو واژه قرين به هم هستند، به گونه‌اي كه هر وقت نامي از مردم برده مي‌شود، كلمه آزادي را نيز در ذهن متبادر مي كند و هست و نيست آن در واقع همه ارزش‌هاي حضور مردم را در جامعه و نيز جايگاه او را تعريف مي‌كند. در اين فصل بر آنيم تا به دليل اهميت آزادي و مردم، تعريفي از آن را به دست آوريم و انواع آن را به صورت كلان و به اختصار توضيح دهيم، همچنين از آنجا كه نظام هستي بر اعتدال استوار است حدود و ثغور آن را هم مشخص كنيم.

آزادي واژه‌اي است دلكش و آشنا كه در طول تاريخ پيدايش تمدن بشري و جوامع انساني، به صورت هاي مختلف مطرح و در همه ادوار زندگي بشري به صورت مثبت و يا منفي خود را نشان داده است.

آزادي واژه‌اي است كه در همه اقشار مردم و صنوف مختلف، از كارگزاران حكومتي تا كوخ نشينان حاشيه‌اي، و از محفل نشينان اهل دانش تا سرايندگان اديب، و از فرياد شمشير ظلم ستيزان تا زمزمه كنندگان پرناله در بند و بالاخره … تا صحنه جدال انگيز جرايد و مطبوعات معاصر، هميشه و هميشه مورد گفتگو بوده است.

اينجا، در هر مبحثي، سخناني از حضرت اميرالمومنين عليه السلام آورده مي شود تا معلوم گردد علي عليه السلام انسان كاملي است كه اوج همه ارزش‌ها را يكجا در خود جمع كرده است. همان كسي كه الگوي تام و تمام آزادي خواهي و آزادي بخشي است. بي‌ترديد او در مبحث (آزادي) تا انتهاي تاريخ حرف آخر را خواهد زد.

نه تنها ديكتاتورها و مستبدان از درك حقيقت علي عليه السلام عاجزند، بلكه آزادي خواهان جهان نيز تا وصول به قله‌هاي آزادي و آزادگي و جوانمردي او، راه زيادي دارند. بايد ساليان متمادي بگذرد و جوامع انساني پيشرفت‌هاي قابل توجهي را به دست آورند و عرصه‌ها و وادي‌هاي آزادي را با پاي انديشه و عمل خويش بپيمايند تا قدرت تحليل سيره نظري و عملي اميرالمومنين عليه السلام را به دست آورند و آنگاه بالعيان ببينند كه باز هم علي عليه السلام جلودار بي بديل آزادي است.

تعريف آزادي

آزادي، از مفاهيم بسيار مأنوس و رايجي است كه مي‌توان از جهتي آن را از جمله مفاهيم بديهي و روشن دانست كه اگر هر كلمه‌اي ديگر را به عنوان معرف آن داشته باشيم باز هم به روشني و وضوح كلمه آزادي نمي تواند باشد.

ابتدا بي مناسبت نيست كه نظري به تعاريف آزادي از نظر سياسيون و علماي انديشمند داشته باشيم، گرچه آيزابرلين در كتاب چهار مقاله درباره آزادي مي گويد: تاكنون دويست تعريف در اين باره مطرح شده است[1]. لكن ما به اختصار به چند مورد بيشتر اكتفا نمي كنيم.

ارسطو: «آزادي يعني قبول قوانين دولتهاي مختلفي كه به تناوب حكومت مي‌كنند».

جان استوارت ميل: «تنها آزادي‌اي كه شايستگي اين نام را دارد، اين است كه هر كس به شيوه خاص خودش مصلحت خويش را دنبال كند، به شرطي كه به مصالح ديگران آسيب نرساند. آزادي فردي غايت زندگي سياسي است و بايد از آزادي انديشه دفاع كرد، زيرا ذهن آدمي مهمترين عامل دگرگوني و تكامل جامعه است[2]».

هابز: «انسان آزاد كسي است كه چون بخواهد كارهايي را انجام دهد كه در توان و استعداد او هست با مانعي روبرو نشود[3]».

آيه الله جوادي آملي: آزادي از نگاه اسلام را چنين تعريف مي كند: «آزادي از ديدگاه اسلام، يعني رها شدن از بردگي و اطاعت غير خدا … پس آزادي حقيقي انسان در اين است كه با استغفار، خود را از بند گناهان پيشين برهاند و با ايمان و عمل صالح در زمره (اصحاب يمين) قرار گيرد[4].

امام خميني مي گويد: «آزادي يك مسئله‌اي نيست كه تعريف داشته باشد. مردم عقيده‌شان آزاد است، كسي الزامشان نمي‌كند كه شما بايد حتماً اين عقيده را داشته باشيد، كسي الزام به شما نمي‌كند كه حتماً بايد اين راه را برويد، كسي به شما الزام نمي‌كند كه بايد اين را انتخاب كني، كسي الزامتان نمي كند كه در كجا مسكن داشته باشي، يا در آنجا چه شغلي را انتخاب كني، آزادي يك چيز واضحي است[5]».

آزادي با آنكه كلمه‌اي است كه بسيار با هيجان بر زبان مي‌آيد، لكن به خودي خود پسنديده نيست، بلكه هميشه بايد در نظر داشت كه آزادي از چه و براي چه خواسته مي‌شود.

مطالعه بيشتر:

آزادي (قسمت دوم)

آزادی (قسمت سوم)

آزادي (قسمت چهارم)

[1] – چهارمقاله درباره آزادي – آيزا برلين – ترجمه محمد علي موحد

[2] – جان استوارت ميل درباره آزادي – شيخ الاسلامي

[3] – رساله لوپاتان – به نقل از دانشنامه سياسي – آشوري

[4] – فلسفه حقوق بشر – آيت الله جوادي آملي

[5] – صحيه نور / ج 9 / ص 85